Reflejo logo

Que Pasa Društvo Hispanista
Lingvistička ravnopravnost u Španiji

Tesoro

Lingvistička ravnopravnost u Španiji

Tri najveća manjinska jezika u Španiji – katalonski, baskijski i galisijski – imaju status zvaničnih jezika u svojim pokrajinama od 80-ih godina 20. veka. Međutim, različite jezičke politike ovih pokrajina dovele su do različitih statusa ovih jezika.

Sa završetkom Frankovog režima i dolaskom demokratije lingvistička ravnopravnost u Španiji zakonski je podignuta na najviši nivo. Tri najveća manjinska jezika – katalonski, baskijski i galisijski – dobila su status zvaničnih jezika u svojim pokrajinama početkom 80-ih godina 20. veka. Međutim, različite jezičke politike ovih pokrajina dovele su do različitih statusa koje danas zauzimaju u društvu.

Najsvetliji primer jezičkog prosperiteta svakako je katalonski jezik. Iako je tokom vekova trpeo različite represije, uspeo je da se izbori za svoje mesto u raznolikom španskom društvu. Katalonija je danas jedina pokrajina koja ima potpunu nezavisnost kada je reč o obrazovnoj politici – dok su ostale pokrajine podređene Madridu, Katalonija ima posebne obrazovne organe u Barseloni. Doduše, mnogi smatraju da Katalonci na ovaj način nameću agresivnu jezičku politiku i time dovode kastiljanski jezik u podređen položaj, što donekle i jeste slučaj. Na ulicama Barselone nećete videti dvojezične saobraćajne znakove ili nazive ulica. Katalonski Generalitat često je na udaru Madrida zbog namernog stvaranja diglosije u ovoj pokrajini, ali Katalonci se brane time da je njihov jezik odraz njihovog identiteta, što je, doduše, oduvek i bio slučaj.

Baskija je, sa druge strane, svoju autonomiju branila drugačijim vidom agresije – terorizmom. Krajem Španskog građanskog rata, baskijski jezik ili euskera postaje glavno uporište baskijskog nacionalizma, pa se samim tim i paravojna organizacija ETA okreće jeziku kao primarnom elementu baskijskog identiteta. Podatak da je među članovima ove organizacije bilo onih koji nisu znali ni reč baskijskog, nije predstavljao problem za tamošnje nacionaliste. Kasnije će se ispostaviti da je jezik bio samo paravan za postizanje drugih ciljeva, pre svega političkih. Doduše, ni sami Baskijci ne vide jezik kao okosnicu svog identiteta, već to predstavlja osećanje pripadnosti i ljubavi prema otadžbini. Danas se jezikom euskera služi blizu 40% populacije baskofonog područja, a njegovo širenje često sabotiraju vlasti druge pokrajine gde se govori baskijski – Navare –, gde samo 10% stanovništva govori ovim jezikom. Koliko daleko idu u tome, govori i podatak da su trase školskih autobusa koji razvoze decu do baskijskih i kastiljanskih škola u Navari potpuno odvojene kako bi se sprečio kontakt između ova dva jezika.

Baskijski je jedini preindoevropski jezik u Evropi i nema sličnosti ni sa jednim drugim jezikom na svetu, te ga nazivaju i izolovanim jezikom ili izolatom. Zanimljiva je legenda o njegovom postanku koja kaže da je baskijski bio jedan od 72 jezika Vavilona koje je Nojev unuk Tubal doneo na Iberijsko poluostrvo.

Jezička politika Galisije najslabije je razvijena, što se može primetiti i iz trenutne lingvističke situacije u ovoj pokrajini. U prošlosti jezik poezije, galisijski je u poslednjih nekoliko vekova bio uglavnom u oralnoj upotrebi, dok se u pisanoj formi gotovo nije ni koristio. Iako po poslednjem popisu iz 2008. godine čak 98% stanovništva razume galisijski, njegova upotreba je u stalnom padu. Uvođenjem galisijskog u škole, konstantno se povećava broj ljudi koji znaju da ga pišu, ali se, u isto vreme, smanjuje broj govornika i to najviše među mlađom, obrazovanom populacijom. Takođe, primetan je pad broja govornika u urbanim sredinama, gde nekad ne prelazi 15% populacije. U ruralnim sredinama, situacija je obrnuta, budući da stanovništvno čine uglavnom starije generacije. Galisijski se danas koristi isključivo u porodičnoj sferi i to uglavnom u komunikaciji sa starijim članovima porodice, pa i ne čudi njegova sve manja upotreba. Opšta nezainteresovanost u Galisiji, dovela je do toga da galisijski jezik danas ne predstavlja krucijalni deo njihovog nacionalnog identiteta. 

Jezička situacija u Španiji ni približno nije tako idealna kao što se u prvi mah čini. Nedostatak finansijskih sredstava, ali i nezainteresovanost lokalonih vlasti, doveli su do regresije u razvoju i širenju manjinskih jezika u Španiji, i to, pre svega, u slučaju baskijskog i galisijskog jezika. Iako se razvoju katalonskog pridaje najviše pažnje, naviknuti na vekovne represije, Katalonci žive u stalnom strahu da će njihov jezik ponovo postati ugrožen i grčevitom i agresivnom borbom dodatno rasplamsavaju razmirice koje će uvek postojati u jednom višejezičnom društvu.

 

Autor teksta: Marija Gudurić