Katolički kraljevi – između ljubavi i politike - Reflejo časopis

Reflejo logo

Que Pasa Društvo Hispanista
Katolički kraljevi – između ljubavi i politike

Sociedad

Katolički kraljevi – između ljubavi i politike

Brak Katoličkih kraljeva, iako je u početku nailazio na brojne prepreke, označio je polaznu tačku ka ujedinjenju i širenju Španije. Uspesi koje su ovi vladari ostvarili na političkom planu bili su propraćeni obostranom naklonošću, ali i kraljičinom ljubomorom i kraljevim neverstvima.

 

Godine 1469. brak tadašnje princeze Kastilje i naslednika aragonske krune zauvek će promeniti istoriju Španije. Katoličkim kraljevima, kako su kasnije nazvani, tokom vladavine pripašće brojne zasluge: ujedinjenje španskog kraljevstva, otkriće Amerike, kulminacija rekonkiste, jačanje hrišćanstva i okrenutost ka Evropi.

Međutim, početak njihove vladavine i sâm način sklapanja braka nije nagoveštavao takav sled događaja u istoriji Španije. Fernando je u brak stupio sa svojih 18 godina, a Isabel je bila godinu dana starija od njega. Istorija piše da se sklapanje braka odvilo u tajnosti. Naime, kako je princeza bila potencijalna naslednica kastiljanske krune, pa je njen brak bio i političko pitanje koje se tičalo samog kralja. Međutim, ona se nije slagala sa odlukom svog polubrata, tadašnjeg kralja Kastilje Enrikea IV, da bi trebalo da se uda za portugalskog princa, a u ono vreme je bilo nezamislivo da se neki član kraljevske porodice venča bez saglasnosti kralja.

Za Isabel je ujedinjenje dva kraljevstva (Kastilje i Aragona) bilo više od želje, gotovo obaveza. Znala je da je Fernando, naslednik aragonske krune, promišljen i lukav vladar, te je u njemu videla priliku da ostvari svoju dužnost. Za Fernanda je princeza vremenom postajala uzbudljiva misterija. Međutim, pored neslaganja Enrikea IV, protiv njihovog braka postavila se još jedna činjenica; bili su rođaci. Kako je iz pomenutih razloga bilo gotovo nemoguće da dobiju papsku povelju koja bi im odobrila sklapanje braka, morali su da je lažiraju.

 

U Španiji se u produkciji nacionalne televizije RTVE trenutno snima treća sezona serije „Isabel” koja opisuje odrastanje i vladavinu kraljice, njen brak sa Fernandom, građanski rat vođen za osvajanje trona, osvajanje Granade, pripreme za Kolumbov odlazak u Novi svet, itd. Verodostojna scenografija (pojedine scene su snimane na mestima gde su se događaji zaista odigrali) i pohvale istoričara vezane za autentičnost podataka, učinili su da serija doživi ogromnu popularnost u zemlji. Serija zapravo priča strastvenu priču o ženi koja je promenila tok istorije, dobila moć do tada rezervisanu samo za muškarce, podnosila žrtve i strastveno se borila za svoju i sudbinu svoje zemlje. Daje priliku gledaocima da je upoznaju, jer, kako stoji u podnaslovu same serije, „svi znaju ko je kraljica, ali niko ne zna ko je Isabel”.

 

Tako je mladi par krišom došao u Valjadolid gde se i venčao; Isabel odbegla od svog brata, a Fernando preobučen u slugu, u opasnosti da bude uhapšen. Nakon svečanosti, supružnici su konzumirali brak u posebno određenoj svadbenoj prostoriji, nakon čega su bili u obavezi da pokažu posteljinu koja je svedočila o čednosti kraljice, ali i o kraljevoj dužnosti da na brak posmatra kao na produžetak loze.

Iako se u osnovi njihov brak zasnivao na političkim dobitima, među supružnicima je postojala i emotivna povezanost i strast (prilično retka u ono doba). O tome svedoče pisma koja je Fernando slao svojoj kraljici dok je putovao po Evropi, navodeći da mu teško pada njihova odvojenost. Isabel, sa druge strane, nije bila toliko direktna, ali su ostali poznati njeni neretki napadi ljubomore. Naime, sudeći po jednom hroničaru, kralj je ,,mnogo voleo svoju suprugu, ali se davao i drugim ženama”.

Čim su stupili na vlast, Katolički kraljevi su započeli politiku jačanja kraljevske moći, ukidajući privilegije plemstva. Prvi cilj koji su sebi postavili vezivao se za učvršćivanje kraljevskog autoriteta, gde su se posebno oslanjali na organizaciju Svetog bratstva, svojevrsnu sudsku policiju koja je progonila sve one koji su kršili zakone. Unutrašnji mir i dobra organizacija kraljevine omogućili su dobit u državnoj kasi, odakle je i 1492. godine finansiran put Kristofera Kolumba ka Novom svetu. Iste godine proterani su i Jevreji i Mavari iz Granade, poslednje muslimanske teritorije. Sa druge strane, već 1478. osnovana je inkvizicija koja je progonila takozvane nove hrišćane koji su se vraćali starim verovanjima.

Spoljnu politiku su zasnivali na stvaranju bračnih veza između svojih potomaka i potomaka evropskih kraljevskih porodica, nastojeći pritom da prenesu hispanski uticaj na ostale zemlje i da istovremeno izoluju Francusku od ostatka Evrope, sa kojom su tada bili u neprijateljskim odnosima. Takva ,,bračna politika” učinila je da nekoliko godina kasnije nastane najveće carstvo do tada poznato i da Španija postane kraljevina u kojoj ,,sunce nikad ne zalazi”. Međutim, sudbine njihovih naslednika obeležile su bolesti i smrt, te je takva novonastala država bila kratkog veka, a posledice njenog rušenja će ubrzo postati vidljive.

Iako je sklapanje braka zvanično uslovilo ujedinjenje Kastilje i Aragona, kraljica je naglašavala da je ona ,,vlasnica” Kastilje, a da je Fernando samo suvladar. I tako će svaka kraljevina pojedinačno zadržati svoje specifičnosti sve do XIX veka kada nastaje nacionalna država Španija.

Isabel je preminula 1504. godine kada je Fernando zapisao: ,,Njena smrt je za mene najveći posao koji je u životu mogao da me zadesi”. Kastilju je, nakon smrti dva starija deteta, zadužio svojoj kćerki Huani (Juana la Loca), udatoj za princa Filipa I od Austrije (Felipe el Hermoso). Osetivši posledice propale ,,bračne politike”, Fernando se oženio ubrzo nakon smrti svoje supruge, i to francuskom princezom, ne bi li dobio sina koji bi nasledio Aragon. Neki istoričari tumače da se ovim potezom Fernando radije odlučio za uspostavljanje mira sa vekovnim neprijateljem nego za činjenicu da svoje kraljevstvo vidi u rukama svog zeta Filipa I. Međutim, Filip I je ubrzo preminuo, pa je Fernando zbog Huanine mentalne nestabilnosti već 1507. ponovo preuzeo vlast nad Kastiljom u ime svog unuka i Huaninog sina Karlosa V. Time su se godine raskoši ujedinjene monarhije okončale, donoseći Španiji neizvesnu budućnost. 

 

Autor teksta: Milica Lilić

Autor fotografije: Google images